ವಿಶ್ಲೇಷಣಾ ಲೇಖನ: ಖಾಸಿಂ ಸಾಬ್, ಚಿಂತಕರು, ಬೆಂಗಳೂರು
ಉರ್ದು ಒಂದು ಸುಂದರವಾದ ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್ ಭಾಷೆ. ಭಾರತ ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಈ ಭಾಷೆ ಪರ್ಷಿಯನ್, ಅರೇಬಿಕ್ ಮತ್ತು ಟರ್ಕಿಶ್ ಭಾಷೆಗಳ ಪ್ರಭಾವದೊಂದಿಗೆ ದೆಹಲಿ ಸುಲ್ತಾನರು ಹಾಗೂ ಮೊಘಲರ ಕಾಲಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಖರಿಬೋಲಿ ಉಪಭಾಷೆಯಿಂದ ವಿಕಸನಗೊಂಡಿದೆ. ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭಾಷೆಯಾಗಿರುವ ಉರ್ದು, ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನದ ಎಂಟನೇ ಅನುಸೂಚಿಯಲ್ಲಿ ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆದ ಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ.
12-13ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ದೆಹಲಿ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಉರ್ದುವಿನ ಬೇರುಗಳು ರೂಪುಗೊಂಡವು. ಅಮೀರ್ ಖುಸ್ರು ಅವರನ್ನು ಇದರ ಆರಂಭಿಕ ರೂವಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಭಾರತದಲ್ಲಿ ದೆಹಲಿ, ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ, ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ, ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ, ತೆಲಂಗಾಣ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಉರ್ದು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಪರ್ಷಿಯನ್-ಅರಬಿಕ್ ಲಿಪಿಯ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ನಸ್ತಾಲಿಕ್ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲಾಗುವ ಉರ್ದು, ಬಲದಿಂದ ಎಡಕ್ಕೆ ಬರೆಯುವ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ.
ಆದರೆ ಉರ್ದುವಿನ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಕೇವಲ ಒಂದು ಸಮುದಾಯದ ಅಥವಾ ಒಂದು ಧರ್ಮದ ಇತಿಹಾಸವಾಗಿ ನೋಡುವುದು ಅದರ ನಿಜವಾದ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಿದಂತಾಗುತ್ತದೆ.
ಉರ್ದು ಒಂದು ಧರ್ಮದ ಭಾಷೆಯಲ್ಲ. ಅದು ಭಾರತದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಸಂವಾದದ ಜೀವಂತ ಸೇತುವೆ.
ಭಾಷೆಗಳು ಸಮಾಜದ ಆತ್ಮವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ. ಅವು ಧರ್ಮ, ಜಾತಿ ಅಥವಾ ಸಮುದಾಯಗಳ ಗೋಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೆರೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಮಾನವ ಸಂವಹನ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸದ ಸಹಯಾತ್ರಿಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಇತ್ತೀಚಿನ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ “ಉರ್ದು ಮುಸ್ಲಿಮರ ಭಾಷೆ” ಎಂಬ ತಪ್ಪು ಕಲ್ಪನೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಚರ್ಚೆಯಲ್ಲಿ ಬಲವಾಗಿ ನೆಲೆಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ.
ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿಯೂ ಈ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಕೆಲವರಲ್ಲಿ ಗಾಢವಾಗಿ ಬೇರೂರಿದೆ. ಆದರೆ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡಿದಾಗ ಈ ಕಲ್ಪನೆಗೆ ಗಂಭೀರ ಆಧಾರವಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ.
ಮೂಲತಃ ಉರ್ದು ಈ ನೆಲದ ವಿವಿಧ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳ ಸಂವಾದದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ. ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಉರ್ದುವಿನ ಹುಟ್ಟನ್ನು ಧಾರ್ಮಿಕ ಘಟನೆಯಾಗಿ ಅಲ್ಲ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂವಹನದ ಫಲಿತಾಂಶವಾಗಿ ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ.
ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ವಿಜಯಪುರ, ಬೀದರ್, ಕಲಬುರಗಿ ಹಾಗೂ ದಕ್ಕನ್ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಭಾಷಾ ಸಮುದಾಯಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಸಂಪರ್ಕಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ ಉರ್ದು ಹೊಸ ರೂಪಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು.
ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಸುನೇತಿ ಕುಮಾರ್ ಚಟರ್ಜಿ ಅವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯದಂತೆ, ಉರ್ದು ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರಾಕೃತ ಮತ್ತು ಅಪಭ್ರಂಶ ಭಾಷೆಗಳ ಮೇಲೆ ಪರ್ಷಿಯನ್-ತುರ್ಕಿ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಬೆಳೆದ ಸಂಯುಕ್ತ ಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ. ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಇರ್ಫಾನ್ ಹಬೀಬ್ ಕೂಡ ಮಧ್ಯಯುಗೀಯ ನಗರ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರ, ಸೇನೆ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತದ ಸಂವಹನ ಭಾಷೆಯಾಗಿ ಉರ್ದು ಬೆಳೆಯಿತು ಎಂದು ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ.
“ಉರ್ದು” ಎಂಬ ಪದಕ್ಕೇ “ಸೈನಿಕ ಶಿಬಿರ” ಅಥವಾ “ಲಷ್ಕರ್” ಎಂಬ ಅರ್ಥವಿರುವುದು ಗಮನಾರ್ಹ. ವಿಭಿನ್ನ ಭಾಷಿಕರು ಒಂದೆಡೆ ಸೇರಿದ್ದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲೇ ಭಾಷೆಯೊಂದು ರೂಪುಗೊಂಡಿತು ಎಂಬುದನ್ನು ಇದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.
ಕರ್ನಾಟಕದ ವಿಜಯಪುರದ ಆದಿಲ್‌ಶಾಹಿ ಅರಮನೆಗಳು, ಬೀದರ್‌ನ ಬಹಮನಿ ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ದಕ್ಕನ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಉರ್ದುವಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿವೆ. ದಕ್ಕನ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದ ದಖನಿ ಉರ್ದು ಕನ್ನಡ, ಮರಾಠಿ ಮತ್ತು ತೆಲುಗು ಸೇರಿದಂತೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಭಾಷೆಗಳ ಪದಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡು ವಿಶಿಷ್ಟ ರೂಪ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು.
ಹೀಗಾಗಿ ಉರ್ದು ಕೇವಲ ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಭಾಷೆಯಲ್ಲ. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯೂ ಅದರೊಳಗೆ ಜೀವಂತವಾಗಿದೆ.
ಉರ್ದು ಸಾಹಿತ್ಯದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಮುಸ್ಲಿಂ ಲೇಖಕರಷ್ಟೇ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿಲ್ಲ. ರಾಜೇಂದ್ರ ಸಿಂಗ್ ಬೇಡಿ, ಮುನ್ಷಿ ಪ್ರೇಮ್‌ಚಂದ್ ಮೊದಲಾದವರು ಉರ್ದು ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಅಮೂಲ್ಯ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿಯೂ ಶಾಂತರಸ, ಪಂಚಾಕ್ಷರಿ ಹಿರೇಮಠ, ದೇವೇಂದ್ರಕುಮಾರ್ ಹಕಾರಿ ಮೊದಲಾದ ಕನ್ನಡಿಗರು ಉರ್ದುವಿನಲ್ಲಿ ಸಾಹಿತ್ಯ ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಕರ್ನಾಟಕದ ರಾಜಕೀಯ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿಯೂ ಉರ್ದುವಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. ಮಾಜಿ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಗಳಾದ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಹೆಗಡೆ, ವೀರೇಂದ್ರ ಪಾಟೀಲ್ ಮತ್ತು ಧರ್ಮಸಿಂಗ್ ಅವರು ಉರ್ದುವಿನಲ್ಲಿ ನಿರರ್ಗಳವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದುದೇ ಭಾಷೆಯ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ.
ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರದ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿ ಮತ್ತು ಉರ್ದು ಎರಡೂ “ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ” ಎಂಬ ಸಾಮಾನ್ಯ ಆಡುಭಾಷೆಯಿಂದ ಬೆಳೆದ ಭಾಷೆಗಳಾಗಿವೆ. ಅವುಗಳ ನಡುವಿನ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಲಿಪಿ ಮತ್ತು ಪದಸಂಪತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.
ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಸಾಹತು ಕಾಲದ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ ನೀತಿಗಳಿಂದ ಹಿಂದಿ-ಉರ್ದು ನಡುವಿನ ಕೃತಕ ವಿಭಜನೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯವೂ ಇತಿಹಾಸಕಾರರಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.
ಹೀಗಾಗಿ ಉರ್ದುವನ್ನು ಒಂದು ಧರ್ಮದ ಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಬಂಧಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ, ಭಾರತದ ಬಹುಸಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ ನೋಡುವುದು ಇತಿಹಾಸಕ್ಕೂ ವಾಸ್ತವಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತವಾಗಿದೆ.
