ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧೀಜಿ: ಹಿಂದೂ ಸಂಘಟನೆಗಳ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ‘ವಿಲನ್’ ಆಗಿದ್ದೇಕೆ? – ಡಿ.ಸಿ.ಪ್ರಕಾಶ್

ಡೈನಾಮಿಕ್ ಲೀಡರ್ ವಿಶೇಷಾಂಕ

ಒಬ್ಬರಿಗೆ ‘ರಾಷ್ಟ್ರಪಿತ’, ಮತ್ತೊಂದು ರಾಜಕೀಯ ಧಾರೆಗೆ ‘ಮುಸ್ಲಿಮರ ಪರ ಮೃದು ನಿಲುವಿನ ನಾಯಕ’-ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯೋತ್ತರ ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ತೀವ್ರ ರಾಜಕೀಯ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಗಾಂಧೀಜಿ-ಹಿಂದೂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾದಿ ಸಂಘಟನೆಗಳ ಸಂಘರ್ಷವೂ ಒಂದು.

ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ರಾಜಕೀಯವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಕೇವಲ ಅವರ ಹತ್ಯೆಯ ದಿನವಾದ 30 ಜನವರಿ 1948ರತ್ತ ನೋಡುವುದು ಸಾಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅದರ ಹಿಂದೆ ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಬೆಳೆದಿದ್ದ ಹಿಂದೂ-ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಂಬಂಧ, ರಾಷ್ಟ್ರದ ಕಲ್ಪನೆ, ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಬೇಡಿಕೆ, ವಿಭಜನೆ, ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಧರ್ಮನಿರಪೇಕ್ಷ ಭಾರತದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ಕುರಿತ ಆಳವಾದ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳಿದ್ದವು.

‘ಹಿಂದೂ ರಾಷ್ಟ್ರ’ದ ಕಲ್ಪನೆಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾದ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ಭಾರತ
ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ಭಾರತ ಕಲ್ಪನೆಯಲ್ಲಿ ಧರ್ಮವು ವ್ಯಕ್ತಿಯ ನಂಬಿಕೆಯ ವಿಷಯ; ರಾಷ್ಟ್ರದ ಸದಸ್ಯತ್ವಕ್ಕೆ ಧರ್ಮ ಮಾನದಂಡವಾಗಬಾರದು. ಹಿಂದೂ, ಮುಸ್ಲಿಂ, ಸಿಖ್, ಕ್ರೈಸ್ತ ಸೇರಿದಂತೆ ಎಲ್ಲರೂ ಸಮಾನ ಭಾರತದ ನಾಗರಿಕರು ಎಂಬುದು ಅವರ ರಾಜಕೀಯ ಚಿಂತನೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವಾಗಿತ್ತು.

ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಸಾವರ್ಕರ್ ನೇತೃತ್ವದ ಹಿಂದೂ ಮಹಾಸಭೆಯ ರಾಜಕೀಯ ಚಿಂತನೆ ಹಿಂದೂಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ರಾಜಕೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸುವ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಸಾಗಿತ್ತು. 1937ರ ಹಿಂದೂ ಮಹಾಸಭೆಯ ಅಧಿವೇಶನದಲ್ಲಿ ಸಾವರ್ಕರ್ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂಗಳು ಮತ್ತು ಮುಸ್ಲಿಮರು ಎರಡು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳೆಂದು ವಾದಿಸಿದ್ದರು.

ಇಲ್ಲಿಯೇ ಮೂಲಭೂತ ಸಂಘರ್ಷವಿತ್ತು:

ಗಾಂಧೀಜಿ–ಬಹುಧರ್ಮೀಯ, ಸಮಾನ ನಾಗರಿಕತ್ವದ ಭಾರತ.
ಹಿಂದೂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾದಿ ಧಾರೆ–ಹಿಂದೂಗಳ ರಾಜಕೀಯ–ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯತೆಯನ್ನು ಒತ್ತಿಹೇಳುವ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ.

ಇದು ಕೇವಲ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ನಡುವಿನ ಜಗಳವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ; ಭಾರತ ಎಂದರೇನು? ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಆಧಾರವೇನು? ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯ ಮೇಲಿನ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯವಾಗಿತ್ತು.

ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಮುದಾಯದ ಪರ ನಿಲುವು
ಗಾಂಧೀಜಿ ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದ ಆಳವಾದ ಅನುಯಾಯಿಯಾಗಿದ್ದರೂ, ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಮುಸ್ಲಿಮರ ಹಕ್ಕುಗಳ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಹಿಂದೂ ವಿರೋಧಿ ನಿಲುವು ಎಂದು ನೋಡಲಿಲ್ಲ.

ವಿಭಜನೆಯ ನಂತರ ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಮುಸ್ಲಿಮರ ವಿರುದ್ಧ ಹಿಂಸಾಚಾರ ನಡೆದಾಗ ಅವರು ಮೌನವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. 1948ರ ಜನವರಿ 12ರಂದು ಅವರು ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಅನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಉಪವಾಸ ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಜನವರಿ 18ರಂದು ವಿವಿಧ ಸಮುದಾಯಗಳ ನಾಯಕರಿಂದ ಶಾಂತಿಯ ಭರವಸೆ ಪಡೆದ ನಂತರ ಉಪವಾಸ ಮುಗಿಸಿದರು.

ಇದೇ ಕ್ರಮ ಹಿಂದೂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾದಿ ವಲಯದ ಒಂದು ಭಾಗದಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ಅಸಮಾಧಾನಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಅವರ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ, ದೇಶ ವಿಭಜನೆಯ ನಂತರವೂ ಗಾಂಧೀಜಿ ಮುಸ್ಲಿಮರ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಅತಿಯಾದ ಮಹತ್ವ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ಆರೋಪ ಮೂಡಿತ್ತು.

ಆದರೆ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಇದು ಮುಸ್ಲಿಮರ ಪರ ಪಕ್ಷಪಾತವಲ್ಲ; ಹಿಂಸೆಗೆ ಒಳಗಾದ ನಾಗರಿಕರ ರಕ್ಷಣೆ ಆಗಿತ್ತು.

ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಪ್ರಶ್ನೆ-ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ವಿರುದ್ಧದ ಪ್ರಮುಖ ಆಕ್ರೋಶ
1947ರ ವಿಭಜನೆಯೇ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ವಿರುದ್ಧದ ಹಿಂದೂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾದಿ ಟೀಕೆಯ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾಯಿತು.

ಹಿಂದೂ ಮಹಾಸಭೆಯ ನಾಯಕತ್ವದಲ್ಲಿ ಭಾರತ ವಿಭಜನೆಗೆ ತೀವ್ರ ವಿರೋಧವಿತ್ತು. ಸಾವರ್ಕರ್ ಅವರ ಬರಹಗಳು ಮತ್ತು ಭಾಷಣಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ನಿರ್ಮಾಣದ ವಿರುದ್ಧದ ನಿಲುವು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿತ್ತು. ಅವರ ಪ್ರಕಟಿತ ಹೇಳಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಗಾಂಧೀಜಿ ಮತ್ತು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ನಾಯಕತ್ವದ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಸಂಬಂಧಿತ ರಾಜಕೀಯವನ್ನು ಕಟುವಾಗಿ ಟೀಕಿಸಿರುವ ದಾಖಲೆಗಳಿವೆ.

ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮಹತ್ವದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಅಂಶವಿದೆ.

ಗಾಂಧೀಜಿ ಆರಂಭದಿಂದಲೇ ಭಾರತದ ವಿಭಜನೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದ ನಾಯಕನಲ್ಲ. 1947ರ ಆಗಸ್ಟ್ 15ರಂದು ಅವರು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವ ಬದಲು ಕಲ್ಕತ್ತಾದಲ್ಲಿ ಉಪವಾಸ ಮತ್ತು ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯಲ್ಲಿ ದಿನ ಕಳೆದರು. ನಂತರವೂ ವಿಭಜನೆಯ ಹಿಂಸಾಚಾರವನ್ನು ತಡೆಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು.

ಅಂದರೆ, “ಗಾಂಧೀಜಿಯೇ ಭಾರತ ವಿಭಜನೆ ಮಾಡಿಸಿದರು” ಎಂಬ ಸರಳ ವಿವರಣೆ ಇತಿಹಾಸದ ಸಂಕೀರ್ಣತೆಯನ್ನು ಹಿಡಿದಿಡುವುದಿಲ್ಲ.

‘55 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿ’ ವಿವಾದ
ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ವಿರುದ್ಧದ ಆಕ್ರೋಶವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ತೀವ್ರಗೊಳಿಸಿದ ವಿಷಯವೆಂದರೆ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಕ್ಕೆ ನೀಡಬೇಕಿದ್ದ ಹಣದ ಪ್ರಶ್ನೆ.

ವಿಭಜನೆಯ ಒಪ್ಪಂದದ ಭಾಗವಾಗಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಕ್ಕೆ ನೀಡಬೇಕಿದ್ದ ಹಣದ ಪಾಲನ್ನು ತಡೆಹಿಡಿಯುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿತ್ತು. ದೆಹಲಿಯ ಶಾಂತಿ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮತ್ತು ಒಪ್ಪಂದದ ಬದ್ಧತೆಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸುವ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಗಾಂಧೀಜಿ ಸರ್ಕಾರದ ಮೇಲೆ ನೈತಿಕ ಒತ್ತಡ ತಂದರು.

ಹಿಂದೂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾದಿ ವಲಯದ ಒಂದು ಭಾಗ ಇದನ್ನು “ಪಾಕಿಸ್ತಾನಕ್ಕೆ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ಮೃದು ನಿಲುವು” ಎಂದು ಕಂಡಿತು.

ಆದರೆ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ತರ್ಕ ಬೇರೆ: ಭಾರತ ತನ್ನ ಒಪ್ಪಂದದ ಬದ್ಧತೆಯನ್ನು ಪಾಲಿಸಬೇಕು; ಅದನ್ನು ಮುಸ್ಲಿಮರ ಪರವಾದ ರಾಜಕೀಯ ಎಂದು ನೋಡಬಾರದು.

ಗಾಂಧೀಜಿ ಮತ್ತು RSS-ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯದ ಮತ್ತೊಂದು ಆಯಾಮ
ಗಾಂಧೀಜಿ ಮತ್ತು RSS ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧವೂ ಈ ಚರ್ಚೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದೆ.

1948ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 27ರಂದು ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು ಅವರು ಸರ್ದಾರ್ ವಲ್ಲಭಭಾಯಿ ಪಟೇಲ್ ಅವರಿಗೆ ಬರೆದ ಪತ್ರದಲ್ಲಿ RSS ಕುರಿತು ಗಂಭೀರ ರಾಜಕೀಯ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. RSSನ ಸಿದ್ಧಾಂತವು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರದ ಧರ್ಮನಿರಪೇಕ್ಷ ರಾಜ್ಯದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿದೆ ಎಂದು ನೆಹರು ಬರೆದಿದ್ದರು. ಅದೇ ಪತ್ರದಲ್ಲಿ ಗಾಂಧೀಜಿ RSS ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಎಂ.ಎಸ್.ಗೋಲ್ವಾಲ್ಕರ್ ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದ ನಂತರ RSS ಬಗ್ಗೆ ವಿಶ್ವಾಸದ ಕೊರತೆ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದರು ಎಂಬುದನ್ನೂ ನೆಹರು ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಇದು ಗಮನಾರ್ಹ ದಾಖಲೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಗಾಂಧೀಜಿ ಮತ್ತು RSS ನಡುವಿನ ಸಂಘರ್ಷವನ್ನು ಕೇವಲ ಹತ್ಯೆಯ ನಂತರದ ರಾಜಕೀಯವೆಂದು ನೋಡುವುದು ಸರಿಯಲ್ಲ; ಅವರ ರಾಜಕೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳ ನಡುವೆ ಮೊದಲೇ ಭಿನ್ನತೆ ಇತ್ತು.

ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: ಬಾಬಾ ಸಾಹೇಬ್ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಮತ್ತು ಪೆರಿಯಾರ್ ಕಂಡಂತೆ ಶಹೀದ್ ಭಗತ್ ಸಿಂಗ್.. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲೇ ಮೊಳಗಿದ ಸಮಾನತೆಯ ಕನಸು!
20 ಜನವರಿ 1948-ಹತ್ಯೆಗೂ ಮುನ್ನವೇ ಬಾಂಬ್ ದಾಳಿ
ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ವಿರುದ್ಧದ ದ್ವೇಷ ಕೇವಲ ಮಾತಿನ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿರಲಿಲ್ಲ.

1948ರ ಜನವರಿ 20ರಂದು ದೆಹಲಿಯ ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ಮೇಲೆ ಬಾಂಬ್ ದಾಳಿ ನಡೆಯಿತು. ಅವರು ನಂತರವೂ ಬಾಂಬ್ ಎಸೆದ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಕಠಿಣವಾಗಿ ಶಿಕ್ಷಿಸಬೇಕು ಎಂಬ ಒತ್ತಾಯ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ; ಬದಲಿಗೆ ಹಿಂಸೆಗೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಹಿಂಸೆ ಬೇಡ ಎಂಬ ತಮ್ಮ ನಿಲುವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದರು.

ಹತ್ತು ದಿನಗಳ ನಂತರ, 30 ಜನವರಿ 1948ರಂದು ನಾಥೂರಾಮ್ ಗೋಡ್ಸೆ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರನ್ನು ಗುಂಡಿಕ್ಕಿ ಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿದನು. ಗಾಂಧೀ ಹೆರಿಟೇಜ್ ಪೋರ್ಟಲ್‌ನ ಐತಿಹಾಸಿಕ ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಈ ಘಟನೆ ದಾಖಲಾಗಿದೆ.

ಗೋಡ್ಸೆಯ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಗಾಂಧೀಜಿ ಯಾರು?
ಗೋಡ್ಸೆಯ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಹೇಳಿಕೆ ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಮೂಲವಾಗಿದೆ.

ಅವನ ಹೇಳಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಕುರಿತ ತನ್ನ ನಂಬಿಕೆ, ವಿಭಜನೆಯ ಮೇಲಿನ ಆಕ್ರೋಶ ಮತ್ತು ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ರಾಜಕೀಯದ ವಿರುದ್ಧದ ತೀವ್ರ ವಿರೋಧ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಅಧ್ಯಯನವೂ ಗೋಡ್ಸೆಯ ಹತ್ಯೆಯ ಸಮರ್ಥನೆಯನ್ನು ವಿಭಜನೆ ಮತ್ತು ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ನೀತಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅವನಲ್ಲಿದ್ದ ಆಕ್ರೋಶದೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ.

ಗಾಂಧೀಜಿ ಹತ್ಯೆಯ ನಂತರ RSS ಮೇಲೆ ನಿಷೇಧ
ಹತ್ಯೆಯ ನಂತರ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ RSS ಮೇಲೆ ನಿಷೇಧ ಹೇರಿತು. ಸಂಘಟನೆಯ ಹಲವು ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಬಂಧಿಸಲಾಯಿತು. ನಂತರ RSS ಮೇಲಿನ ನಿಷೇಧ ತೆರವುಗೊಳಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಘಟನೆಯು ಸರ್ಕಾರದೊಂದಿಗೆ ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಸಿತು.

ಇಲ್ಲಿ ಸರ್ದಾರ್ ಪಟೇಲ್ ಅವರ ದಾಖಲೆಗಳೂ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿವೆ. ಗಾಂಧೀಜಿ ಹತ್ಯೆಯ ನಂತರದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ RSS ಮತ್ತು ಹಿಂದೂ ಮಹಾಸಭೆಯ ಕೆಲವು ವಲಯಗಳ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ವಾತಾವರಣಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿವೆ ಎಂಬ ಪಟೇಲ್ ಅವರ ಆತಂಕ ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ.

ಹಾಗಾದರೆ ಗಾಂಧೀಜಿ ‘ವಿಲನ್’ ಆಗಿದ್ದೇಕೆ?
ಇತಿಹಾಸದ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಿಗೆ ನೋಡಿದಾಗ, “ವಿಲನ್” ಎಂಬುದು ಐತಿಹಾಸಿಕ ವಾಸ್ತವದ ವರ್ಣನೆಯಿಗಿಂತ ಒಂದು ರಾಜಕೀಯ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ ಪದ ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ.

ಹಿಂದೂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾದಿ ವಲಯದ ಒಂದು ಭಾಗಕ್ಕೆ ಗಾಂಧೀಜಿ:
• ಮುಸ್ಲಿಮರ ಹಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಒತ್ತು ನೀಡಿದ ನಾಯಕ;

• ವಿಭಜನೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂಗಳ ಕಠಿಣ ನಿಲುವಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿದ್ದ ನಾಯಕ;

• ಪಾಕಿಸ್ತಾನದೊಂದಿಗೆ ಒಪ್ಪಂದದ ಬದ್ಧತೆಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸಬೇಕೆಂದು ಒತ್ತಾಯಿಸಿದ ನಾಯಕ;

• ಧರ್ಮಾಧಾರಿತ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗೆ ಬದಲಾಗಿ ಬಹುಧರ್ಮೀಯ ಭಾರತದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ ನಾಯಕ;

• ಹಿಂದೂ-ಮುಸ್ಲಿಂ ಏಕತೆಯನ್ನು ರಾಜಕೀಯ ಆದರ್ಶವಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಸಿದ ನಾಯಕ.

ಈ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಅವರು ಆ ರಾಜಕೀಯ ಧಾರೆಗೆ ತೀವ್ರ ವಿರೋಧದ ಪ್ರತೀಕವಾದರು.

ಆದರೆ ಇನ್ನೊಂದು ಬದಿಯಲ್ಲಿ, ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಅವರದೇ ನೈತಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ತತ್ವಗಳ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ನೋಡಿದರೆ-ಬಹುಸಂಖ್ಯಾತರು ಮತ್ತು ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರು ಇಬ್ಬರಿಗೂ ಸಮಾನ ಹಕ್ಕು, ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಹಬಾಳ್ವೆ, ಅಹಿಂಸೆ ಮತ್ತು ನಾಗರಿಕರ ರಕ್ಷಣೆ ಅವರ ಮೂಲಭೂತ ನಿಲುವಾಗಿತ್ತು.

ಗಾಂಧೀಜಿಯನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು “ಅವರು ಹಿಂದೂಗಳ ಪರವೇ? ಮುಸ್ಲಿಮರ ಪರವೇ?” ಎಂಬ ದ್ವಂದ್ವ ಪ್ರಶ್ನೆ ಸಾಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

ನಿಜವಾದ ಪ್ರಶ್ನೆ:

“ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರತ್ವದ ಆಧಾರ ಧರ್ಮವೇ, ಅಥವಾ ಎಲ್ಲ ಧರ್ಮಗಳ ಜನರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಸಮಾನ ನಾಗರಿಕತ್ವವೇ?”

20ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಗಾಂಧೀಜಿ ಮತ್ತು ಹಿಂದೂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾದಿ ರಾಜಕೀಯದ ನಡುವಿನ ಸಂಘರ್ಷದ ಹೃದಯದಲ್ಲಿದ್ದ ಪ್ರಶ್ನೆ ಇದೇ.

ಗಾಂಧೀಜಿಯವರನ್ನು ಯಾರಾದರೂ ‘ಮಹಾತ್ಮ’ ಎಂದು ಕಂಡರು; ಮತ್ತೊಂದು ರಾಜಕೀಯ ಧಾರೆ ಅವರನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರದ ಹಿತಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ನಡೆದುಕೊಂಡ ನಾಯಕ ಎಂದು ಟೀಕಿಸಿತು. ಆದರೆ ಇತಿಹಾಸಕಾರನ ಕೆಲಸ ಆ ಎರಡರಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುವುದು ಅಲ್ಲ-ಆ ಎರಡೂ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳು ಹೇಗೆ ರೂಪುಗೊಂಡವು, ಅವುಗಳಿಗೆ ಯಾವ ದಾಖಲೆಗಳಿವೆ ಮತ್ತು ಯಾವ ಹೇಳಿಕೆಗಳು ನಂತರದ ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳಾಗಿವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದು.

ಇದೇ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಗಾಂಧೀಜಿ ಹತ್ಯೆಯ ಇತಿಹಾಸವು ಕೇವಲ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಹತ್ಯೆಯ ಕಥೆಯಲ್ಲ. ಅದು ಭಾರತ ಯಾವ ರೀತಿಯ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಬೇಕು ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯ ಮೇಲಿನ ತೀವ್ರ ಸಂಘರ್ಷದ ಇತಿಹಾಸವೂ ಹೌದು.

ಮೂಲಾಧಾರಗಳು: Gandhi Heritage Portal, Nehru Archive, Cambridge University Press‌ನ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಅಧ್ಯಯನ, UCLA South Asia ಇತಿಹಾಸ ಸಂಶೋಧನೆ, ಸಾವರ್ಕರ್ ಅವರ ಪ್ರಕಟಿತ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹೇಳಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಗೋಡ್ಸೆಯ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಹೇಳಿಕೆ.