ಡಿ.ಸಿ.ಪ್ರಕಾಶ್, ಸಂಪಾದಕರು
ಸಾರಾಂಶ: 1974ರ ಮೇ 18ರಂದು ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಪೋಖ್ರಾನ್ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ “ಸ್ಮೈಲಿಂಗ್ ಬುದ್ಧ” ಪರಮಾಣು ಪರೀಕ್ಷೆ ಭಾರತವನ್ನು ಅಣುಶಕ್ತಿ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಸಾಲಿಗೆ ಸೇರಿಸಿತು. ಜಾಗತಿಕ ಒತ್ತಡಗಳ ನಡುವೆಯೂ ದೇಶದ ಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ವಿಶ್ವಕ್ಕೆ ತೋರಿಸಿದ ಈ ಪರೀಕ್ಷೆ ಭಾರತೀಯರ ಆತ್ಮಗೌರವದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕ್ಷಣವಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ.
ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ 1974ರ ಮೇ 18 ಒಂದು ಮಹತ್ವದ ದಿನವಾಗಿ ದಾಖಲಾಗಿದೆ. ಆ ದಿನ ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಥಾರ್ ಮರುಭೂಮಿಯಲ್ಲಿರುವ ಪೋಖ್ರಾನ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಪರಮಾಣು ಪರೀಕ್ಷೆ ದೇಶದ ಭದ್ರತಾ ನೀತಿಗೆ ಹೊಸ ದಿಕ್ಕು ನೀಡಿತು. “ಸ್ಮೈಲಿಂಗ್ ಬುದ್ಧ” (Smiling Buddha) ಎಂಬ ಗುಪ್ತ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಡಿ ನಡೆದ ಈ ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಅಂದಿನ ಪ್ರಧಾನಿ ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ ಅನುಮತಿ ನೀಡಿದ್ದು, ಭಾರತವನ್ನು ಜಗತ್ತಿನ ಅಣುಶಕ್ತಿ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿಸಿತು.
ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕಾ, ಸೋವಿಯತ್ ಯೂನಿಯನ್, ಬ್ರಿಟನ್, ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಚೀನಾ ಮಾತ್ರ ಅಣುಶಕ್ತಿಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿದ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಭಾರತವು ಸ್ವತಂತ್ರ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿ ತನ್ನ ಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ವಿಶ್ವಕ್ಕೆ ತೋರಿಸಬೇಕೆಂಬ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಈ ಸಾಹಸಮಯ ಹೆಜ್ಜೆ ಇಟ್ಟಿತ್ತು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ 1962ರ ಚೀನಾ-ಭಾರತ ಯುದ್ಧ ಹಾಗೂ 1971ರ ಭಾರತ-ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಯುದ್ಧದ ನಂತರ ದೇಶದ ಭದ್ರತಾ ಚಿಂತನೆಗಳಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಬದಲಾವಣೆ ಕಂಡುಬಂದಿತ್ತು. ಚೀನಾ ಈಗಾಗಲೇ ಪರಮಾಣು ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದ ಕಾರಣ, ಭಾರತವು ಕೂಡ ತನ್ನ ರಕ್ಷಣಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವ ಅಗತ್ಯ ಎದುರಿಸಿತ್ತು.
ಭಾರತದ ಪರಮಾಣು ಯೋಜನೆಯ ಮೂಲವನ್ನು ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರೂ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹಾಕಲಾಗಿದ್ದರೂ, ಅದನ್ನು ನಿರ್ಣಾಯಕ ಹಂತಕ್ಕೆ ಕೊಂಡೊಯ್ದವರು ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ. ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳಾದ ರಾಜಾ ರಾಮಣ್ಣ, ಹೋಮಿ ಸೇಠ್ನಾ ಹಾಗೂ ಭಾಭಾ ಅಣು ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರದ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳ ತಂಡ ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಅತ್ಯಂತ ರಹಸ್ಯವಾಗಿ ಯೋಜನೆ ರೂಪಿಸಿತು. ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಕೆಲವೇ ಕೆಲ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಮಾಹಿತಿ ಇತ್ತು. ಅಮೆರಿಕದ ಗುಪ್ತಚರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಕಣ್ಣಿಗೂ ಬೀಳದಂತೆ ಭಾರತವು ಈ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ನಡೆಸಿತ್ತು.
1974ರ ಮೇ 18ರಂದು ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಸುಮಾರು 8 ಗಂಟೆಗೆ ಭೂಗತ ಶಾಫ್ಟ್ನಲ್ಲಿ ಅಣು ಸಾಧನ ಸ್ಫೋಟಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಸುಮಾರು 12 ರಿಂದ 13 ಕಿಲೋಟನ್ ಟಿಎನ್ಟಿ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕೆ ಸಮ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಯಿತು. ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ ಇದನ್ನು “ಶಾಂತಿಯುತ ಪರಮಾಣು ಸ್ಫೋಟ” ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿತು. ಆದರೆ ಜಗತ್ತಿನ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಇದನ್ನು ಭಾರತದ ಪರಮಾಣು ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಸ್ಪಷ್ಟ ಸಂದೇಶವೆಂದು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಂಡವು.
ಈ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗೆ “ಸ್ಮೈಲಿಂಗ್ ಬುದ್ಧ” ಎಂಬ ಹೆಸರು ಇಡಲು ಕಾರಣವೂ ವಿಶೇಷ. ಪರೀಕ್ಷೆ ನಡೆದ ದಿನವೇ ಬುದ್ಧ ಜಯಂತಿ ಆಗಿತ್ತು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಕೋಡ್ ಹೆಸರು ಬಳಸಲಾಯಿತು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿಯವರ ಮುಂದೆ ಅಂತಿಮ ಅನುಮತಿ ಪಡೆಯುವ ವೇಳೆ ಕೆಲ ಸಲಹೆಗಾರರು ಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಮುಂದೂಡಲು ಸಲಹೆ ನೀಡಿದ್ದರು. ಆದರೆ “ದೇಶದ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಯಿರಿ” ಎಂದು ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ ಹೇಳಿದ್ದಾಗಿ ಇತಿಹಾಸದ ದಾಖಲೆಯಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಪೋಖ್ರಾನ್ ಪರೀಕ್ಷೆಯ ನಂತರ ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಭಾರೀ ಚರ್ಚೆಗಳು ಆರಂಭವಾದವು. ಅಮೆರಿಕಾ ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಭಾರತದ ವಿರುದ್ಧ ಆಕ್ರೋಶ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದವು. ಕೆಲವು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ತಾಂತ್ರಿಕ ಮತ್ತು ಅಣು ಸಹಕಾರದ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಬಂಧ ಹೇರಿದವು. ಆದರೂ ಭಾರತ ತನ್ನ ನಿರ್ಧಾರದಿಂದ ಹಿಂದೆ ಸರಿಯಲಿಲ್ಲ. ಪರಮಾಣು ಶಕ್ತಿ ದೇಶದ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಅಗತ್ಯ ಎಂದು ಭಾರತ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿತು. ಪಾಕಿಸ್ತಾನವೂ ಭಾರತದ ಪರೀಕ್ಷೆಯ ನಂತರ ತನ್ನ ಅಣು ಯೋಜನೆಯನ್ನು ವೇಗಗೊಳಿಸಿತು.
ಪೋಖ್ರಾನ್-I ಭಾರತದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಸಂಕೇತವಾಗಿತ್ತು. ಇದೇ ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ 1998ರಲ್ಲಿ ಅಟಲ್ ಬಿಹಾರಿ ವಾಜಪೇಯಿ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಪೋಖ್ರಾನ್-II ಅಥವಾ “ಆಪರೇಷನ್ ಶಕ್ತಿ” ನಡೆಸಲಾಯಿತು. ಆ ಪರೀಕ್ಷೆಯೊಂದಿಗೆ ಭಾರತ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಪರಮಾಣು ಶಕ್ತಿಯ ರಾಷ್ಟ್ರವೆಂದು ಜಗತ್ತಿಗೆ ಘೋಷಿಸಿತು.
ಇಂದಿಗೂ ಪೋಖ್ರಾನ್ ಪರೀಕ್ಷೆ ಭಾರತೀಯರ ಆತ್ಮಗೌರವದ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. ದೇಶದ ಭದ್ರತೆ, ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪ್ರಗತಿ ಮತ್ತು ಸ್ವಾಭಿಮಾನದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿಯವರ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಅನೇಕರು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಧೈರ್ಯದ ಹೆಜ್ಜೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಒತ್ತಡಗಳ ನಡುವೆಯೂ ಭಾರತ ತನ್ನ ಸ್ವಾವಲಂಬಿ ರಕ್ಷಣಾ ನೀತಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಬಹುದು ಎಂಬ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಪೋಖ್ರಾನ್ ಪರೀಕ್ಷೆ ವಿಶ್ವಕ್ಕೆ ನೀಡಿತ್ತು.
ಭಾರತದ ಅಣು ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ನೆನಪಿಸಿದಾಗ, ಪೋಖ್ರಾನ್ ಮರುಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಮೊಳಗಿದ ಆ ಸ್ಫೋಟದ ಧ್ವನಿ ಇನ್ನೂ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಸ್ವಾಭಿಮಾನ ಮತ್ತು ಭದ್ರತೆಯ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿ ಕೇಳಿಸುತ್ತಲೇ ಇದೆ.
