ಡಿ.ಸಿ.ಪ್ರಕಾಶ್, ಸಂಪಾದಕರು
ರಾಷ್ಟ್ರಗೀತೆ ಜೊತೆಗೆ “ವಂದೇ ಮಾತರಂ” ಹಾಡುವಂತೆ ಕಡ್ಡಾಯಗೊಳಿಸಿರುವ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಕ್ರಮ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ರಾಜಕೀಯ ಚರ್ಚೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಸರ್ಕಾರ ಇದನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರಭಕ್ತಿ ಬಲಪಡಿಸುವ ಕ್ರಮ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರೆ, ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಗತಿಪರ ವಲಯಗಳು ಇದನ್ನು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ರಾಷ್ಟ್ರವಾದದ ರಾಜಕೀಯ ಅಜೆಂಡಾ ಎಂದು ಟೀಕಿಸುತ್ತಿವೆ.
ಸರ್ಕಾರದ ವಾದದ ಪ್ರಕಾರ, “ವಂದೇ ಮಾತರಂ” ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟದ ಕಾಲದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಏಕತೆಯ ಸಂಕೇತ. ಯುವ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರಚಿಹ್ನೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅರಿವು ಮೂಡಿಸಲು ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರಪರ ಮನೋಭಾವ ಬೆಳೆಸಲು ಈ ಕ್ರಮ ಅಗತ್ಯವೆಂದು ಸರ್ಕಾರದ ವಲಯಗಳು ಹೇಳುತ್ತಿವೆ. ದೇಶಭಕ್ತಿ ಕೇವಲ ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ಆಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೀಮಿತವಾಗದೆ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲೂ ಪ್ರತಿಫಲಿಸಬೇಕು ಎಂಬುದು ಅವರ ನಿಲುವು.
ಆದರೆ ರಾಜಕೀಯ ವಿಶ್ಲೇಷಕರು ಇದನ್ನು ಕೇವಲ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕ್ರಮವಾಗಿ ನೋಡುವುದಿಲ್ಲ. ರಾಷ್ಟ್ರಭಕ್ತಿ ಆಧಾರಿತ ಪ್ರತೀಕಾತ್ಮಕ ರಾಜಕೀಯವು ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಅಂಶವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಈ ರೀತಿಯ ನಿರ್ಧಾರಗಳು ಬೆಂಬಲಿಗ ಮತಬ್ಯಾಂಕ್ ಅನ್ನು ಗಟ್ಟಿಗೊಳಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿರಬಹುದು ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಆರ್ಥಿಕ ಸಂಕಷ್ಟ, ನಿರುದ್ಯೋಗ, ಬೆಲೆ ಏರಿಕೆ ಮುಂತಾದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಂದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಚರ್ಚೆಯನ್ನು ಭಾವನಾತ್ಮಕ ವಿಷಯಗಳತ್ತ ತಿರುಗಿಸುವ ರಾಜಕೀಯ ತಂತ್ರವೂ ಇದರಲ್ಲಿ ಅಡಕವಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಟೀಕೆ ಕೇಳಿಬರುತ್ತಿದೆ.
ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಗಳು ಈ ಕ್ರಮವನ್ನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ವಿರೋಧಿಸುತ್ತಿವೆ. ರಾಷ್ಟ್ರಭಕ್ತಿ ಕಡ್ಡಾಯದಿಂದ ಬರಲಾರದು, ಅದು ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಭಾಗ ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಸಂವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರಗೀತೆಗೆ ಮಾತ್ರ ಸ್ಪಷ್ಟ ಸ್ಥಾನವಿರುವಾಗ, “ವಂದೇ ಮಾತರಂ” ಅನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯಗೊಳಿಸುವುದು ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ಮೌಲ್ಯಗಳಿಗೆ ವಿರುದ್ಧ ಎಂದು ಅವರು ವಾದಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ರಾಷ್ಟ್ರಚಿಹ್ನೆಗಳನ್ನು ರಾಜಕೀಯ ಲಾಭಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸುವುದು ಅಪಾಯಕಾರಿಯಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯೂ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.
ಪ್ರಗತಿಪರರು ಮತ್ತು ಅಕಾಡೆಮಿಕ್ ವಲಯಗಳ ಆತಂಕ ಇನ್ನಷ್ಟು ಗಂಭೀರವಾಗಿದೆ. ಭಾರತವು ಬಹುಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಧರ್ಮನಿರಪೇಕ್ಷ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಯ ಹಾಡನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯಗೊಳಿಸುವುದು ವೈವಿಧ್ಯತೆಗೆ ಧಕ್ಕೆ ತರುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿದೆ. ದೇಶಭಕ್ತಿ ಹೃದಯದಿಂದ ಬರಬೇಕೇ ಹೊರತು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಆದೇಶಗಳಿಂದ ಅಲ್ಲ ಎಂಬ ವಾದವು ಹೆಚ್ಚು ಕೇಳಿಬರುತ್ತಿದೆ.
ಕೆಲ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಸಂಘಟನೆಗಳು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಈ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಿವೆ. “ವಂದೇ ಮಾತರಂ” ಹಾಡಿನ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಉಲ್ಲೇಖಗಳಿರುವುದರಿಂದ, ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಅದನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯಗೊಳಿಸುವುದು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕೆ ಧಕ್ಕೆ ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಸಾಮಾಜಿಕ ಏಕತೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವ ಬದಲು ಧ್ರುವೀಕರಣ ಹೆಚ್ಚಿಸಬಹುದು ಎಂಬ ಆತಂಕವೂ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿದೆ.
ಕಾನೂನು ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದಲೂ ಈ ವಿಚಾರ ಚರ್ಚೆಗೆ ಗ್ರಾಸವಾಗಿದೆ. ರಾಷ್ಟ್ರಗೀತೆ “ಜನ ಗಣ ಮನ” ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಸ್ಪಷ್ಟ ಸ್ಥಾನ ಹೊಂದಿದರೆ, “ವಂದೇ ಮಾತರಂ” ಗೆ ಅದೇ ಮಟ್ಟದ ಕಾನೂನು ಸ್ಥಾನವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಕಾನೂನು ತಜ್ಞರು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಕ್ರಮ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಸವಾಲು ಎದುರಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯವೂ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿದೆ.
ಸಾಮಾಜಿಕ ಪರಿಣಾಮಗಳ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡಿದರೆ, ಈ ನಿರ್ಧಾರ ಎರಡು ಮುಖಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಒಂದು ಕಡೆ ರಾಷ್ಟ್ರಭಕ್ತಿ ಕುರಿತ ಚರ್ಚೆ ಹೆಚ್ಚಬಹುದು, ಯುವಕರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಿಹ್ನೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಆಸಕ್ತಿ ಮೂಡಬಹುದು. ಆದರೆ ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಧ್ರುವೀಕರಣ ಹೆಚ್ಚುವ ಭೀತಿ ಇದೆ. ರಾಷ್ಟ್ರಭಕ್ತಿ ವಿಷಯವೇ ರಾಜಕೀಯ ವಿಭಜನೆಯ ಸಾಧನವಾಗುವ ಅಪಾಯವನ್ನು ಕೆಲ ತಜ್ಞರು ಸೂಚಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
ಒಟ್ಟಾರೆ, “ವಂದೇ ಮಾತರಂ” ಕಡ್ಡಾಯ ನಿರ್ಧಾರವು ಕೇವಲ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಕ್ರಮವಲ್ಲ – ಅದು ಸ್ಪಷ್ಟ ರಾಜಕೀಯ ಸಂದೇಶ ಹೊಂದಿರುವ ನಿರ್ಧಾರ. ಸರ್ಕಾರ ಇದನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರಪರ ಪರಂಪರೆಯ ರಕ್ಷಣೆಯಾಗಿ ಬಣ್ಣಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆ, ವಿರೋಧಿಗಳು ಇದನ್ನು ಭಾವನಾತ್ಮಕ ರಾಷ್ಟ್ರಭಕ್ತಿ ಮೂಲಕ ರಾಜಕೀಯ ಲಾಭ ಪಡೆಯುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಎಂದು ಟೀಕಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಭಾರತದಂತಹ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರಚಿಹ್ನೆಗಳ ಸುತ್ತ ಹುಟ್ಟುವ ಈ ರೀತಿಯ ವಿವಾದಗಳು ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಇನ್ನಷ್ಟು ತೀವ್ರ ಚರ್ಚೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ.
