ಡಿ.ಸಿ.ಪ್ರಕಾಶ್, ಸಂಪಾದಕರು
ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟದ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡಾಗಲೆಲ್ಲಾ ನಮ್ಮ ಕಣ್ಣ ಮುಂದೆ ಬರುವ ಹೆಸರುಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ರಾಜಮನೆತನಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದವರು, ನಗರ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಹೋರಾಟ ಸಂಘಟಿಸಿದವರು ಅಥವಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಾಜಕೀಯ ನಾಯಕರದ್ದು. ಆದರೆ ಈ ದೇಶದ ಮಣ್ಣಿನ ಹಕ್ಕಿಗಾಗಿ, ಕಾಡಿನ ಹಕ್ಕಿಗಾಗಿ, ತಮ್ಮ ಅಸ್ಮಿತೆ ಮತ್ತು ಸ್ವಾಭಿಮಾನಕ್ಕಾಗಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ವಿರುದ್ಧ ಸಿಡಿದೆದ್ದ ಆದಿವಾಸಿ ಸಮುದಾಯಗಳ ಹೋರಾಟದ ಇತಿಹಾಸ ಮಾತ್ರ ಅನೇಕ ಬಾರಿ ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯ ಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಸೂಕ್ತ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆಯಲಿಲ್ಲ.
ಅಂತಹ ಮರೆತುಹೋದ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಇತಿಹಾಸದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಜ್ವಲಿಸುವ ಹೆಸರು ಬಿರ್ಸಾ ಮುಂಡಾ!
1875ರ ನವೆಂಬರ್ 15ರಂದು ಇಂದಿನ ಜಾರ್ಖಂಡ್ ರಾಜ್ಯದ ಉಲಿಹಾತು ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಬಿರ್ಸಾ ಮುಂಡಾ, ಕೇವಲ ಒಬ್ಬ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರನಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವರು ಆದಿವಾಸಿ ಸಮುದಾಯದ ರಾಜಕೀಯ ಜಾಗೃತಿ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಸುಧಾರಣೆ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅಸ್ಮಿತೆ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯ ಹಕ್ಕಿನ ಹೋರಾಟಕ್ಕೆ ಹೊಸ ದಿಕ್ಕು ನೀಡಿದ ಅಪ್ರತಿಮ ನಾಯಕ.
ಅವರ ಹೋರಾಟದ ವಿಶೇಷತೆ ಏನೆಂದರೆ, ಅವರು ಬ್ರಿಟಿಷರ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಮಾತ್ರ ವಿರೋಧಿಸಲಿಲ್ಲ; ಆದಿವಾಸಿಗಳ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ ಜಮೀನ್ದಾರರು, ಲೇವಾದೇವಿದಾರರು, ಗುತ್ತಿಗೆದಾರರು ಮತ್ತು ಶೋಷಣೆಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ವಿರುದ್ಧವೂ ಸಮರ ಸಾರಿದರು.
ಇಂದು ಅವರ ಜನ್ಮದಿನವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವುದು ಎಂದರೆ ಒಬ್ಬ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರನಿಗೆ ಗೌರವ ಸಲ್ಲಿಸುವುದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ; ಶೋಷಿತರ ಹಕ್ಕು, ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಸ್ವಾಭಿಮಾನದ ಹೋರಾಟವನ್ನು ಪುನರ್ಸ್ಮರಿಸುವುದಾಗಿದೆ.
1 ಬ್ರಿಟಿಷರ ವಿರುದ್ಧ ಬಿರ್ಸಾ ಮುಂಡಾ ಕಟ್ಟಿದ ‘ಉಲ್ಗುಲಾನ್‘ ಕ್ರಾಂತಿ!
ಬಿರ್ಸಾ ಮುಂಡಾ ಅವರ ಹೋರಾಟದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದರೆ ಅಂದಿನ ಆದಿವಾಸಿಗಳ ಬದುಕಿನ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು.
ಛೋಟಾನಾಗಪುರ ಪ್ರದೇಶದ ಮುಂಡಾ ಆದಿವಾಸಿಗಳು ತಲೆಮಾರುಗಳಿಂದ ಕಾಡು, ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳೊಂದಿಗೆ ಅವಿನಾಭಾವ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ್ದರು. ‘ಖುಂಟ್ಕಟ್ಟಿ’ (Khuntkatti) ಎಂಬ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಭೂಮಿಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಡಿ ಗ್ರಾಮವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಮೂಲ ಕುಟುಂಬಗಳು ಮತ್ತು ಅವರ ವಂಶಸ್ಥರು ಸಾಮೂಹಿಕ ಭೂಮಿಯ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು.
ಆದರೆ ಬ್ರಿಟಿಷರ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಆಡಳಿತದ ವಿಸ್ತರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ದುರ್ಬಲಗೊಂಡಿತು. ಜಮೀನ್ದಾರರು, ಗುತ್ತಿಗೆದಾರರು, ಲೇವಾದೇವಿದಾರರು ಮತ್ತು ಮಧ್ಯವರ್ತಿಗಳು ಆದಿವಾಸಿಗಳ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಹಿಡಿತ ಸಾಧಿಸಲಾರಂಭಿಸಿದರು. ತಮ್ಮದೇ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಆದಿವಾಸಿಗಳು ಬಾಡಿಗೆದಾರರು ಮತ್ತು ಕೂಲಿಕಾರ್ಮಿಕರಾಗುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಯಿತು.
ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ‘ಬೇಗಾರ್’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಉಚಿತ ಬಲವಂತದ ದುಡಿಮೆಗೆ ಅವರನ್ನು ತಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಅರಣ್ಯ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಮೇಲಿನ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಲಾಯಿತು. ಸಾಲದ ಸುಳಿಗೆ ಸಿಲುಕಿದ ಕುಟುಂಬಗಳು ತಮ್ಮ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವಂತಾಯಿತು.
ಈ ಅನ್ಯಾಯದ ವಿರುದ್ಧ ಬಿರ್ಸಾ ಮುಂಡಾ ಜನರನ್ನು ಸಂಘಟಿಸಿದರು.
1899-1900ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಮುನ್ನಡೆಸಿದ ಹೋರಾಟವೇ ‘ಉಲ್ಗುಲಾನ್’ (Ulgulan). ಮುಂಡಾರಿ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಇದರ ಅರ್ಥ ಮಹಾ ಸಂಚಲನ ಅಥವಾ ಮಹಾ ದಂಗೆ.
ಇದು ಕೇವಲ ಬ್ರಿಟಿಷರ ವಿರುದ್ಧದ ಸಶಸ್ತ್ರ ಹೋರಾಟವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದಿವಾಸಿಗಳ ಭೂಮಿಯ ಹಕ್ಕು, ಸ್ವಯಂ ಆಡಳಿತ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅಸ್ಮಿತೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ನಡೆದ ಸಮಗ್ರ ಚಳವಳಿಯಾಗಿತ್ತು.
ಬಿರ್ಸಾ ಅವರು ‘ಬಿರ್ಸಾ ರಾಜ್’ ಸ್ಥಾಪನೆಯ ಕನಸನ್ನು ಜನರ ಮುಂದಿಟ್ಟರು. ಬ್ರಿಟಿಷರ ಅನ್ಯಾಯದ ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಬಾರದು, ಶೋಷಣೆಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ತಲೆಬಾಗಬಾರದು ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ತಮ್ಮದೇ ಅಧಿಕಾರ ಇರಬೇಕು ಎಂಬ ಸಂದೇಶ ನೀಡಿದರು.
1899ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ ಮತ್ತು 1900ರ ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ ಹೋರಾಟ ತೀವ್ರಗೊಂಡಿತು. ಡೊಂಬಾರಿ ಬುರು ಬೆಟ್ಟವು ಈ ಹೋರಾಟದ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಯಿತು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪಡೆಗಳು ಪ್ರತಿಭಟನಾಕಾರರ ಮೇಲೆ ಗುಂಡಿನ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿದವು. ಅನೇಕ ಆದಿವಾಸಿಗಳು ಪ್ರಾಣ ಕಳೆದುಕೊಂಡರು.
ಕೊನೆಗೆ ಬ್ರಿಟಿಷರು ಬಿರ್ಸಾ ಅವರನ್ನು ಬಂಧಿಸಿದರು. 1900ರ ಜೂನ್ 9ರಂದು ರಾಂಚಿ ಜೈಲಿನಲ್ಲಿ ಅವರು ಮೃತಪಟ್ಟರು. ಆಗ ಅವರಿಗೆ ಕೇವಲ 25 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸು!
ಆದರೆ ಅವರ ದೇಹವನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷರು ಬಂಧಿಸಬಹುದಾಗಿತ್ತೇ ಹೊರತು ಅವರು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿದ ಹೋರಾಟದ ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ಬಂಧಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ.
2. ಬಿರ್ಸಾ ಮುಂಡಾ ತಂದ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಬದಲಾವಣೆಗಳೇನು?
ಬಿರ್ಸಾ ಮುಂಡಾ ಅವರ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಕೇವಲ ಒಂದು ದಂಗೆಗೆ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸುವುದು ಅವರ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಮಾಡುವ ಅನ್ಯಾಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಅವರು ಆದಿವಾಸಿ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಹಲವು ಆಯಾಮಗಳ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಕಾರಣರಾದರು.
ಭೂಮಿಯ ಹಕ್ಕಿನ ಕುರಿತು ರಾಜಕೀಯ ಜಾಗೃತಿ: ಆದಿವಾಸಿಗಳ ಭೂಮಿ ಕೇವಲ ಆರ್ಥಿಕ ಸಂಪತ್ತಲ್ಲ; ಅದು ಅವರ ಬದುಕು, ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಭಾಗ ಎಂಬ ಅರಿವು ಮೂಡಿಸಿದರು. ತಲೆಮಾರುಗಳಿಂದ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಭೂಮಿಯ ಹಕ್ಕನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಬಾರದು ಎಂದು ಸಂಘಟಿತ ಹೋರಾಟಕ್ಕೆ ಕರೆ ನೀಡಿದರು.
ಸಾಮಾಜಿಕ ಸುಧಾರಣೆಯ ಪ್ರಯತ್ನ: ಮೂಢನಂಬಿಕೆ, ಮದ್ಯಪಾನ, ಪ್ರಾಣಿಬಲಿ ಮತ್ತು ಅನಗತ್ಯ ಸಾಮಾಜಿಕ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವಂತೆ ಜನರಿಗೆ ಕರೆ ನೀಡಿದರು. ಸ್ವಚ್ಛತೆ, ಶಿಸ್ತು, ನೈತಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯದ ಒಗ್ಗಟ್ಟಿಗೆ ಒತ್ತು ನೀಡಿದರು.
ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅಸ್ಮಿತೆ: ಬಿರ್ಸಾ ಅವರು ಆರಂಭಿಸಿದ ‘ಬಿರ್ಸೈತ್’ ಧಾರ್ಮಿಕ ಚಳವಳಿ ಆದಿವಾಸಿಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಗುರುತಿನ ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿತು.
ಸಂಘಟಿತ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರತಿರೋಧ: ಚದುರಿಹೋಗಿದ್ದ ಆದಿವಾಸಿ ಸಮುದಾಯಗಳನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸಿ, ತಮ್ಮ ಹಕ್ಕುಗಳಿಗಾಗಿ ಸಂಘಟಿತವಾಗಿ ಹೋರಾಡುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟರು.
ಸ್ವಯಂ ಆಡಳಿತದ ಕನಸು: ತಮ್ಮ ಬದುಕಿನ ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ತಾವೇ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಅಧಿಕಾರ ಆದಿವಾಸಿಗಳಿಗೆ ಇರಬೇಕು ಎಂಬ ರಾಜಕೀಯ ಆಶಯವನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟರು.
ಬಿರ್ಸಾ ಅವರ ಹೋರಾಟದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಡಳಿತವು ಆದಿವಾಸಿಗಳ ಭೂಮಿಯ ಹಕ್ಕುಗಳ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕಾಯಿತು. ನಂತರದ ಭೂಮಿಯ ಸಮೀಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ಕಾನೂನು ಸುಧಾರಣೆಗಳ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೆ ಈ ಹೋರಾಟ ಪ್ರಮುಖ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು.
1908ರಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದ ಛೋಟಾನಾಗಪುರ ಟೆನನ್ಸಿ ಕಾಯ್ದೆ (Chotanagpur Tenancy Act) ಆದಿವಾಸಿಗಳ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಭೂಹಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ರಕ್ಷಣೆ ಒದಗಿಸುವಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿತು. ಆದಿವಾಸಿಗಳ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಆದಿವಾಸಿಗಳಲ್ಲದವರಿಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸುವುದರ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಬಂಧಗಳನ್ನು ವಿಧಿಸಲಾಯಿತು. ಬಲವಂತದ ದುಡಿಮೆಯ ಪದ್ಧತಿಯ ವಿರುದ್ಧವೂ ಕಾನೂನು ಕ್ರಮಗಳು ಜರುಗಿದವು.
ಇಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ಅಂಶವೆಂದರೆ, ಈ ಕಾಯ್ದೆ ಬಿರ್ಸಾ ಅವರ ಮರಣದ ಎಂಟು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಬಂದಿದ್ದರೂ, ಅವರ ಹೋರಾಟ ಸೇರಿದಂತೆ ದಶಕಗಳ ಆದಿವಾಸಿ ಪ್ರತಿರೋಧದ ಫಲವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡ ಕಾನೂನು ಸುಧಾರಣೆಗಳ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು.

3. ಆದಿವಾಸಿ ಸಮುದಾಯಗಳ ಮೇಲೆ ಬಿರ್ಸಾ ಮುಂಡಾ ಅವರ ಪ್ರಭಾವ
ಬಿರ್ಸಾ ಮುಂಡಾ ಅವರ ಹೋರಾಟವು ಮುಂಡಾ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಛೋಟಾನಾಗಪುರದ ಇತರ ಆದಿವಾಸಿ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಹಕ್ಕುಗಳ ಕುರಿತು ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸಿತು.
ಅವರನ್ನು ಜನರು ‘ಧರ್ತಿ ಆಬಾ’ (Dharti Aba) ಅಂದರೆ ಭೂಮಿಯ ತಂದೆ ಎಂದು ಗೌರವಿಸಿದರು.
ಅವರ ಪ್ರಭಾವದ ಪ್ರಮುಖ ಆಯಾಮಗಳು:
- ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಪ್ರಜ್ಞೆ: ಆದಿವಾಸಿಗಳು ತಮ್ಮದೇ ಇತಿಹಾಸ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸ್ವತಂತ್ರ ಸಮುದಾಯಗಳು ಎಂಬ ಆತ್ಮಗೌರವ ಬಲಗೊಂಡಿತು.
- ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ಹಕ್ಕು: ತಮ್ಮ ಪೂರ್ವಜರ ಭೂಮಿಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವುದು ಸಮುದಾಯದ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿದಂತೆಯೇ ಎಂಬ ಅರಿವು ವಿಸ್ತರಿಸಿತು.
- ರಾಜಕೀಯ ಸಂಘಟನೆ: ಆದಿವಾಸಿ ಸಮುದಾಯಗಳು ತಮ್ಮ ಹಕ್ಕುಗಳಿಗಾಗಿ ಒಗ್ಗಟ್ಟಿನಿಂದ ಧ್ವನಿ ಎತ್ತುವ ಪರಂಪರೆಗೆ ಬಲ ದೊರೆಯಿತು.
- ಮುಂದಿನ ತಲೆಮಾರುಗಳಿಗೆ ಪ್ರೇರಣೆ: ಜಾರ್ಖಂಡ್ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ರಾಜ್ಯದ ಬೇಡಿಕೆ ಸೇರಿದಂತೆ ನಂತರದ ಆದಿವಾಸಿ ರಾಜಕೀಯ ಚಳವಳಿಗಳಿಗೆ ಬಿರ್ಸಾ ಅವರ ಪರಂಪರೆ ಪ್ರೇರಣೆಯಾಯಿತು.
ಇಂದು ಜಾರ್ಖಂಡ್ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಛತ್ತೀಸ್ಗಢ, ಒಡಿಶಾ, ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ರಾಜ್ಯಗಳ ಆದಿವಾಸಿ ಹಕ್ಕುಗಳ ಹೋರಾಟಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅವರ ಹೆಸರು ಪ್ರತಿರೋಧದ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ.
4. ಅಂದಿನ ಬಿರ್ಸಾ ಮುಂಡಾ ಹೋರಾಟಕ್ಕೂ ಇಂದಿನ ಹೋರಾಟಗಳಿಗೂ ಇರುವ ಸಾಮ್ಯತೆ ಏನು?
ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವುದರ ಉದ್ದೇಶ ಕೇವಲ ಗತಕಾಲವನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಲ್ಲ. ಅಂದಿನ ಅನ್ಯಾಯಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಿವೆಯೇ ಎಂಬುದನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದಾಗಿದೆ.
ಬಿರ್ಸಾ ಮುಂಡಾ ಅವರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರು ಆದಿವಾಸಿಗಳ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಇಂದು ಗಣಿಗಾರಿಕೆ, ಕೈಗಾರಿಕಾ ಯೋಜನೆಗಳು, ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳು, ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಭೂಸ್ವಾಧೀನದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಆದಿವಾಸಿ ಕುಟುಂಬಗಳು ಸ್ಥಳಾಂತರದ ಆತಂಕ ಎದುರಿಸುತ್ತಿವೆ.
ಅಂದಿನ ಹೋರಾಟ ಮತ್ತು ಇಂದಿನ ಹೋರಾಟಗಳ ನಡುವಿನ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಸಾಮ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸೋಣ.
ಭೂಮಿಯ ಹಕ್ಕು ಅಂದಿಗೂ ಇಂದಿಗೂ ಹೋರಾಟದ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದು.
ಅಂದು ಜಮೀನ್ದಾರರು ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಆದಿವಾಸಿಗಳ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಇಂದು ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಕಂಪನಿಗಳು, ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆಗಳ ಕಾರಣದಿಂದ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮುದಾಯಗಳ ಭೂಮಿಯ ಹಕ್ಕು ಮತ್ತು ಜೀವನೋಪಾಯದ ಮೇಲೆ ಒತ್ತಡ ಉಂಟಾಗುತ್ತಿದೆ.
ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಮೇಲಿನ ಹಕ್ಕು.
ಅಂದು ಕಾಡು, ನೀರು ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಆದಿವಾಸಿಗಳ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಇಂದಿಗೂ ಅರಣ್ಯ ಹಕ್ಕು ಕಾಯ್ದೆ-2006 (Forest Rights Act), ಪೆಸಾ ಕಾಯ್ದೆ-1996 (PESA) ಮುಂತಾದ ಕಾನೂನುಗಳ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಅನುಷ್ಠಾನಕ್ಕಾಗಿ ಆದಿವಾಸಿ ಸಂಘಟನೆಗಳು ಹೋರಾಡುತ್ತಿವೆ.
ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಅಸ್ಮಿತೆಯ ರಕ್ಷಣೆ.
ಅಂದು ಆದಿವಾಸಿಗಳ ಭಾಷೆ, ಸಂಪ್ರದಾಯ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳ ಮೇಲೆ ಹೊರಗಿನ ಪ್ರಭಾವ ಹೆಚ್ಚಾಗಿತ್ತು. ಇಂದು ಕೂಡ ಆದಿವಾಸಿ ಭಾಷೆಗಳು, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ವಿಶಿಷ್ಟ ಜೀವನಶೈಲಿಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸವಾಲು ಮುಂದುವರಿದಿದೆ.
ಅಧಿಕಾರದ ಕೇಂದ್ರೀಕರಣದ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಟ.
ಅಂದು ತಮ್ಮ ಗ್ರಾಮಗಳ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯಗಳ ಆಡಳಿತದ ಮೇಲೆ ಬ್ರಿಟಿಷರು ಹಿಡಿತ ಸಾಧಿಸಿದ್ದರು. ಇಂದು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮುದಾಯಗಳ ಅಭಿಪ್ರಾಯ, ಗ್ರಾಮಸಭೆಗಳ ಅಧಿಕಾರ ಮತ್ತು ಜನರ ಪೂರ್ವಾನುಮತಿಗೆ ಸೂಕ್ತ ಗೌರವ ನೀಡಬೇಕೆಂಬ ಬೇಡಿಕೆಗಳು ಕೇಳಿಬರುತ್ತಿವೆ.
ಆದರೆ ಒಂದು ಮುಖ್ಯ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನೂ ಮರೆಯಬಾರದು. ಬಿರ್ಸಾ ಮುಂಡಾ ಅವರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವಿದೇಶಿ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಆಡಳಿತವಿತ್ತು. ಇಂದು ನಮ್ಮದು ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ. ಹೀಗಾಗಿ ಇಂದಿನ ಹೋರಾಟಗಳು ಸಂವಿಧಾನ, ಕಾನೂನು, ನ್ಯಾಯಾಂಗ, ಪ್ರಜಾಸತ್ತಾತ್ಮಕ ಚಳವಳಿ ಮತ್ತು ಜನಸಂಘಟನೆಯ ಮೂಲಕ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಹೊಣೆಗಾರರನ್ನಾಗಿಸುವ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಗಬೇಕು.
ಅಂದರೆ, ಬಿರ್ಸಾ ಮುಂಡಾ ಅವರ ಹೋರಾಟದ ಮೂಲ ಆಶಯವನ್ನು ಇಂದಿನ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಅನ್ವಯಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕೇ ಹೊರತು ಅಂದಿನ ಹೋರಾಟದ ವಿಧಾನವನ್ನೇ ಯಥಾವತ್ತಾಗಿ ಅನುಸರಿಸಬೇಕಿಲ್ಲ.
5. ಇಂದಿನ ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಬಿರ್ಸಾ ಮುಂಡಾ ನೀಡುವ ಸಂದೇಶವೇನು?
ಬಿರ್ಸಾ ಮುಂಡಾ ಅವರ ಜೀವನದಿಂದ ಇಂದಿನ ಸಮಾಜ ಕಲಿಯಬೇಕಾದ ಪಾಠಗಳು ಬಹಳಷ್ಟಿವೆ.
ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ, ಶೋಷಣೆಯನ್ನು ವಿಧಿಯೆಂದು ಸ್ವೀಕರಿಸಬಾರದು. ಅನ್ಯಾಯದ ವಿರುದ್ಧ ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ ಧೈರ್ಯ ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.
ಎರಡನೆಯದಾಗಿ, ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಗೃತಿ ಇಲ್ಲದೆ ಯಾವುದೇ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ನಿಜವಾದ ವಿಮೋಚನೆ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಸಮುದಾಯದ ಮಕ್ಕಳು ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದು, ತಮ್ಮ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಅರಿತುಕೊಂಡು, ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಂತಾಗಬೇಕು.
ಮೂರನೆಯದಾಗಿ, ಭೂಮಿ, ನೀರು, ಅರಣ್ಯ ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು ಕೇವಲ ಲಾಭ ಗಳಿಸುವ ಸಾಧನಗಳಲ್ಲ. ಅವು ಜನರ ಬದುಕಿನ ಮತ್ತು ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಯ ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಆಧಾರವಾಗಿವೆ.
ನಾಲ್ಕನೆಯದಾಗಿ, ಯಾವುದೇ ಸಮುದಾಯದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಎಂದರೆ ಆ ಸಮುದಾಯದ ಅಸ್ಮಿತೆ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸುವುದಲ್ಲ. ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಫಲ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ತಲುಪಬೇಕು. ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ದುರ್ಬಲ ಸಮುದಾಯಗಳನ್ನು ನಿರಾಶ್ರಿತರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಬಾರದು.
ಐದನೆಯದಾಗಿ, ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯದ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಜಾತಿ, ಧರ್ಮ, ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯದ ಭೇದಗಳನ್ನು ಮೀರಿ ಶೋಷಿತರೆಲ್ಲರೂ ಒಂದಾಗಬೇಕು.
ಬಿರ್ಸಾ ಮುಂಡಾ ಅವರ ಜೀವನ ನಮಗೆ ಮತ್ತೊಂದು ಮಹತ್ವದ ಸತ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಆಯಸ್ಸು ಚಿಕ್ಕದಾಗಿರಬಹುದು; ಆದರೆ ಆತ ಹುಟ್ಟುಹಾಕುವ ಚಿಂತನೆ ಮತ್ತು ಹೋರಾಟದ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಶತಮಾನಗಳ ಕಾಲ ಜೀವಂತವಾಗಿರಬಹುದು.
25 ವರ್ಷಗಳ ಅಲ್ಪಾಯುಷ್ಯದಲ್ಲೇ ಬಿರ್ಸಾ ಮುಂಡಾ ಸಾಧಿಸಿದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕ್ರಾಂತಿ ಇದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿ.
6. ಇತಿಹಾಸದ ಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಬಿರ್ಸಾ ಮುಂಡಾ ಅವರಿಗೆ ಸಲ್ಲಬೇಕಾದ ಸ್ಥಾನ ಇನ್ನೂ ಇದೆಯೇ?
ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟದ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಕೇವಲ ಕೆಲವು ನಾಯಕರಿಗೆ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಲಾಗದು. ಈ ದೇಶದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಆದಿವಾಸಿಗಳು, ದಲಿತರು, ಕಾರ್ಮಿಕರು, ರೈತರು, ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಶೋಷಿತ ಸಮುದಾಯಗಳು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹೋರಾಡಿವೆ.
ಬಿರ್ಸಾ ಮುಂಡಾ ಅಂತಹ ಹೋರಾಟದ ಪ್ರತಿನಿಧಿ.
ಆದರೆ ಇಂದು ಅವರ ಭಾವಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಹೂಮಾಲೆ ಹಾಕುವುದು, ಜಯಂತಿ ಆಚರಿಸುವುದು, ಭಾಷಣ ಮಾಡುವುದು ಮಾತ್ರ ಸಾಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ಮಾಡುವವರು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಆದಿವಾಸಿಗಳ ಭೂಮಿಯ ಹಕ್ಕು, ಶಿಕ್ಷಣ, ಆರೋಗ್ಯ, ಉದ್ಯೋಗ, ಅರಣ್ಯ ಹಕ್ಕು ಮತ್ತು ಸ್ವಯಂ ಆಡಳಿತವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆಯೇ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಕೇಳಬೇಕಾಗಿದೆ.
ಬಿರ್ಸಾ ಮುಂಡಾ ಅವರನ್ನು ಗೌರವಿಸುವುದೆಂದರೆ ಅವರು ಹೋರಾಡಿದ ಜನರ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಗೌರವಿಸುವುದು. ಅವರ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಅವರು ಕನಸು ಕಂಡ ಶೋಷಣೆಮುಕ್ತ ಸಮಾಜವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದು ಮುಖ್ಯ.
ಇಂದು ನಾವು ನಮ್ಮನ್ನು ನಾವೇ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು:
- ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಆದಿವಾಸಿಗಳ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಕಡಿವಾಣ ಹಾಕಲಾಗಿದೆಯೇ?
- ಅರಣ್ಯ ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಮೇಲೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮುದಾಯಗಳ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆಯೇ?
- ಆದಿವಾಸಿ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ತಲುಪಿವೆಯೇ?
- ಶೋಷಿತ ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ಅಧಿಕಾರ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಸಮಾನ ಪಾಲು ದೊರೆಯುತ್ತಿದೆಯೇ?
- ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಸಂವಿಧಾನದ ಆಶಯಗಳು ಕೇವಲ ಭಾಷಣಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿವೆಯೇ?
ಬಿರ್ಸಾ ಮುಂಡಾ ಅವರ ಹೋರಾಟ ನಮಗೆ ಕಲಿಸುವ ಬಹುದೊಡ್ಡ ಪಾಠವೆಂದರೆ, ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಯಾರೂ ಉಡುಗೊರೆಯಾಗಿ ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ. ಅವುಗಳನ್ನು ಅರಿತುಕೊಂಡು, ಸಂಘಟಿತರಾಗಿ, ನಿರಂತರ ಹೋರಾಟದ ಮೂಲಕ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು.
ಬಿರ್ಸಾ ಮುಂಡಾ ಅವರಿಗೆ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ನಮನಗಳು!














