ಯುದ್ಧ ಮತ್ತು ಶಾಂತಿಗಾಗಿ ಶಿಮ್ಲಾ ಒಪ್ಪಂದ; ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿದರೆ ಏನಾಗಬಹುದು? – ಒಂದು ನೋಟ

ಡಿ.ಸಿ.ಪ್ರಕಾಶ್

ಏಪ್ರಿಲ್ 21 ರಂದು ಕಾಶ್ಮೀರದ ಪಹಲ್ಗಾಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಭಯೋತ್ಪಾದಕರು ಅಮಾಯಕ ಪ್ರವಾಸಿಗರ ಮೇಲೆ ನಡೆಸಿದ ದಾಳಿಯನ್ನು ಖಂಡಿಸಿದ ಭಾರತ, ‘ಸಿಂಧೂ ಜಲ ಒಪ್ಪಂದ’ವನ್ನು ಅಮಾನತುಗೊಳಿಸಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಜಲಸಂಪನ್ಮೂಲ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಕೈಹಾಕಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ‘ಶಿಮ್ಲಾ ಒಪ್ಪಂದ’ ರದ್ದು ಮಾಡಲು ಹೊರಟಿದೆ ಎಂಬ ವರದಿಗಳು ಸೋರಿಕೆಯಾಗುತ್ತಿವೆ.

ಸಿಮ್ಲಾ ಒಪ್ಪಂದ ಎಂದರೇನು? ಅದನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿದರೆ ಏನಾಗಬಹುದ:

ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಂಗ್ರಾಮ
ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಸರ್ಕಾರವು ತಮ್ಮ ಪ್ರದೇಶದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಹಣವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿಲ್ಲ, ಬಂಗಾಳಿಯನ್ನು ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಯಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿಲ್ಲ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಿ ಪೂರ್ವ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಬಂಗಾಳಿ ಜನರು ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದರು.

ಇದು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಂಗ್ರಾಮವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟು, ಭಾರತದ ಸಹಾಯದಿಂದ ಬಂಗಾಳಿ ಪಡೆಗಳು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ಗೆದ್ದು ‘ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ’ವನ್ನು ರಚಿಸಿದವು. 1971ರಲ್ಲಿ ಇಂದಿರಾಗಾಂಧಿ ಪ್ರಧಾನಿಯಾಗಿದ್ದಾಗ ಈ ಯುದ್ಧ ನಡೆದಿತ್ತು.

ಶಿಮ್ಲಾ ಒಪ್ಪಂದ
ಈ ಯುದ್ಧದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ಭಾರತವು 93 ಸಾವಿರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸೈನಿಕರನ್ನು ಯುದ್ಧ ಕೈದಿಗಳಾಗಿ ಇರಿಸಿತು. ಭಾರತವು 5 ಸಾವಿರ ಚದರ ಮೈಲುಗಳಷ್ಟು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಭೂಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಇದರಿಂದ ಕೆರಳಿದ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಭಾರತ-ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಗಡಿಯಲ್ಲಿ ದಾಳಿ ನಡೆಸಲಾರಂಭಿಸಿತು. ಅದರಲ್ಲೂ ಕರಾಚಿ ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ ಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಉಭಯ ದೇಶಗಳ ನಡುವೆ ಯುದ್ಧದ ಉದ್ವಿಗ್ನತೆ ಶುರುವಾಯಿತು.

ಸೋವಿಯತ್ ಯೂನಿಯನ್ ಭಾರತದ ಪರವಾಗಿ ಮತ್ತು ಚೀನಾ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಪರವಾಗಿ ನಿಂತು ಬೆಂಬಲಿಸುವ ಮೂಲಕ ಇದು ಮತ್ತೊಂದು ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಡುವ ಅಪಾಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಈ ಯುದ್ಧದ ಉದ್ವಿಗ್ನತೆಯನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸಲು ಭಾರತ ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಸಿದವು. ಉಭಯ ದೇಶಗಳ ನಾಯಕರು ಶಿಮ್ಲಾದಲ್ಲಿ ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಸಿ ಗಡಿ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಮಾತುಕತೆ ಮೂಲಕ ಬಗೆಹರಿಸಿಕೊಳ್ಳೋಣ ಎಂದು ‘ಶಿಮ್ಲಾ ಒಪ್ಪಂದ’ವನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡರು.

ಜುಲೈ 2, 1972 ರಂದು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ವಿದೇಶಾಂಗ ಸಚಿವ ಜುಲ್ಫಿಕರ್ ಅಲಿ ಭುಟ್ಟೊ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನಿ ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ ಅವರು ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದರು.

ಸಿಮ್ಲಾ ಒಪ್ಪಂದದ ಪ್ರಮುಖ ನಿರ್ಧಾರಗಳು
ಭಾರತ-ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಪರಸ್ಪರ ಗೌರವದಿಂದ ಶಾಂತಿಯುತವಾಗಿ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಕಾಶ್ಮೀರ ಮತ್ತು ಕರಾಚಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಗಡಿ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸುವ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಈ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ತರಲಾಯಿತು.

ಎರಡೂ ದೇಶಗಳ ಒಪ್ಪಿಗೆಯಿಲ್ಲದೆ, ಎರಡು ದೇಶಗಳ ವ್ಯವಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರನೇ ರಾಷ್ಟ್ರವು ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶಿಸಬಾರದು.

ಎರಡೂ ದೇಶಗಳು ಪರಸ್ಪರರ ನೀತಿಗಳು, ಆಂತರಿಕ ವ್ಯವಹಾರಗಳು, ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯವಹಾರಗಳು, ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವ ಮತ್ತು ಗಡಿಗಳನ್ನು ಗೌರವಿಸಬೇಕು ಮತ್ತು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ ಮಾಡಬಾರದು.

ಒಂದು ದೇಶವು ಇನ್ನೊಂದು ದೇಶದ ಬಗ್ಗೆ ಸುಳ್ಳು ಮತ್ತು ನೋವುಂಟು ಮಾಡುವ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಬಾರದು.

ಇಬ್ಬರೂ ಸೈನಿಕರನ್ನು ಗೌರವದಿಂದ ನಡೆಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಮತ್ತು ಯುದ್ಧ ಕೈದಿಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಯುದ್ಧದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ಸೈನಿಕರನ್ನು ಗೌರವಿಸಿ ಅವರ ದೇಶಕ್ಕೆ ಹಿಂತಿರುಗಿಸಬೇಕು.

ಕಾಶ್ಮೀರ ಮತ್ತು ಕರಾಚಿಯಲ್ಲಿ ಗಡಿಯಾಚೆಗಿನ ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡಬಾರದು.

ಈ ಒಪ್ಪಂದದ ಮೂಲಕ ಹಲವು ಪ್ರಮುಖ ಗಡಿ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು, ಗಡಿ ಸಂಘರ್ಷಗಳು ಮತ್ತು ಉಭಯ ದೇಶಗಳ ನಡುವಿನ ಆಕ್ರಮಣವನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.

ಕಳೆದ ಏಪ್ರಿಲ್ 21 ರಂದು ಕಾಶ್ಮೀರದ ಪಹಲ್ಗಾಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಭಯೋತ್ಪಾದಕರು ಅಮಾಯಕ ಪ್ರವಾಸಿಗರ ಮೇಲೆ ನಡೆಸಿದ ದಾಳಿಯನ್ನು ಖಂಡಿಸಿದ ಭಾರತ, ‘ಸಿಂಧೂ ಜಲ ಒಪ್ಪಂದ’ವನ್ನು ಅಮಾನತುಗೊಳಿಸಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಜಲಸಂಪನ್ಮೂಲ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಕೈಹಾಕಿತು.

ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಉಭಯ ದೇಶಗಳ ನಡುವೆ ಶಾಂತಿ ಕಾಪಾಡುವ ಮತ್ತು ಆಕ್ರಮಣ, ಕಾಶ್ಮೀರ ಮತ್ತು ಕರಾಚಿ ಗಡಿ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸಿದ್ದ ‘ಶಿಮ್ಲಾ ಒಪ್ಪಂದ’ವನ್ನು ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಈಗ ರದ್ದುಗೊಳಿಸಲು ಹೊರಟಿದೆ ಎಂಬ ವರದಿಗಳು ಹೊರಬಿದ್ದಿವೆ.

ಶಿಮ್ಲಾ ಒಪ್ಪಂದದ ರದ್ದತಿಯ ಪರಿಣಾಮಗಳು
ಭಾರತ-ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ವಿವಾದದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಮೂರನೇ ರಾಷ್ಟ್ರ ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶಿಸಬಹುದು. ಇದುವರೆಗೆ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಕ್ಕೆ ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ನೆರವು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದ ಚೀನಾ ಇದೀಗ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ-ಭಾರತ ಗಡಿ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ನೇರವಾಗಿ ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶಿಸಬಹುದು. ಅಮೆರಿಕ, ರಷ್ಯಾ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿಶ್ವದ ಕೆಲವು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಭಾರತದ ಬೆಂಬಲಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ ಯುದ್ಧದ ಉದ್ವಿಗ್ನತೆ ಇರುತ್ತದೆ.

ಶಿಮ್ಲಾ ಒಪ್ಪಂದದ ಮೂಲಕ ಕಾಶ್ಮೀರ ಗಡಿ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಮೌನ ವಹಿಸಿದ್ದ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ, ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಶ್ಮೀರ ಗಡಿ ವಿಚಾರ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸುತ್ತದೆ. ದೇಶೀಯ ವಿಷಯವಾಗಿದ್ದ ಅದು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಸಲಾಗುತ್ತಾದೆ. ಕಾಶ್ಮೀರ ಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಉಭಯ ದೇಶಗಳ ನಡುವೆ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಉದ್ವಿಗ್ನತೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ಉಭಯ ದೇಶಗಳ ನಡುವಿನ ಶಾಂತಿಗಾಗಿ ಶಿಮ್ಲಾ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಪಾಕಿಸ್ತಾನವು ಭಯೋತ್ಪಾದನೆಯ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಾಯೋಜಕ ಎಂದು ವಿಶ್ವ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬಹಿರಂಗವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಪಾಕಿಸ್ತಾನವು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.

ಬಲೂಚಿಸ್ತಾನ ಬಂಡಾಯ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಕುಸಿತ ಸೇರಿದಂತೆ ದೇಶೀಯ ವ್ಯವಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ಈಗಾಗಲೇ ಕುಸಿತವನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ಪಾಕಿಸ್ತಾನವು ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕುಸಿತವನ್ನು ಎದುರಿಸುವಂತೆ ಆಗುತ್ತದೆ. ಬಲೂಚಿಸ್ತಾನ ಬಂಡಾಯವು ಬಲವಾಗಿ ಬೆಳೆದು ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಕುಸಿತವು ಪ್ರಪಾತಕ್ಕೆ ಧುಮುಕುತ್ತದೆ. ಆಂತರಿಕ ಭದ್ರತೆಯ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ.

ಚೀನಾ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಪರವಾಗಿ ನಿಂತರೆ, ಭಾರತ-ಚೀನಾ ಸಂಬಂಧದ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ. ಭಾರತ-ಚೀನಾ ಗಡಿ ವಿವಾದ ಉಲ್ಬಣಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

ಈ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸುವ ಮೂಲಕ ಪಾಕಿಸ್ತಾನವು ಭಾರತದ ಮೇಲೆ ದಾಳಿಯನ್ನು ಬಹಿರಂಗವಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿದಂತೆ ಆಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧದ ಉದ್ವಿಗ್ನತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕಾಶ್ಮೀರ ಮತ್ತು ಕರಾಚಿ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಗಡಿಯಾಚೆಗಿನ ಆಕ್ರಮಣ, ಮಿಲಿಟರಿ ದಾಳಿಗಳು ಮತ್ತು ಯುದ್ಧದ ಉದ್ವಿಗ್ನತೆಗಳು ಇರುತ್ತವೆ.

ಇದು ಪಾಕಿಸ್ತಾನವು ಭಾರತದ ಮೇಲೆ ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಯುದ್ಧ ಘೋಷಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾಗಿದೆ.